Haarinfo

Klassieke mannelijke kaalheid
Alopecia androgenetica

Komt mannelijke kaalheid alleen bij mannen voor? Komt de klassieke mannelijke kaalheid ook bij vrouwen voor? Waarom word je eigenlijk kaal? Welke mogelijkheden heeft de kapper? Antwoorden die je hieronder aantreft.

1. Wat is klassieke mannelijke kaalheid?
Kaalheid van de hoofdhuid wordt door veel mannen en vrouwen als een probleem ervaren. Nu bestaat echter de mogelijkheid om er iets aan te doen. Wat in de volksmond gewone of klassieke kaalheid wordt genoemd, heet in de wetenschap alopecia androgenetica.
Alopecia betekent kaalheid. Androgenetica is te splitsen in Andros dat man en Genetica dat erfelijkheid betekent.
Vrijwel alle mannen van het zogeheten Kaukasische ras, waar ook de Europeanen onder vallen, krijgen er uiteindelijk mee te maken.
Het is een natuurlijk proces dat naast het ras beinvloed wordt door geslacht, leeftijd, erfelijkheid en hormoonhuishouding.
Misschien is dit ook wel de reden dat veel mensen vinden dat je als man deze vorm van haaruitval maar moet accepteren.
De aanvang en het precieze verloop van alopecia androgenetica en daarmee wellicht ook de acceptatie verschilt echter sterk per individu. Sommige mannen vertonen vanaf hun puberteit al sterke verschijnselen van kaalheid.
Gelet op het feit dat het uiterlijk ook voor mannen een steeds belangrijker rol speelt, is het niet verwonderlijk dat steeds meer kalende mannen initiatieven ondernemen om hier iets tegen te doen.
Overigens komt ook bij vrouwen deze vorm van “mannelijke kaalheid” voor. De uiterlijke verschijnselen kunnen soms al vanaf het 25e jaar optreden. Vaak worden de verschijnselen echter pas zichtbaar na de menopauze.

2. Hoe ontstaat mannelijke kaalheid?
De oorzaken van alopecia androgenetica zijn inmiddels voor het overgrote deel bekend. Grootste boosdoener is het hormoon dihydrotestosteron (DHT) dat net zoals alle andere hormonen zowel bij mannen als bij vrouwen voorkomt.
Dit DHT-hormoon wordt, onder invloed van een enzym (5-alpha-reductase), gevormd uit het mannelijk hormoon testosteron.
Dit proces vindt plaats in het haarwortelzakje van de hoofdhuid. Het DHT-hormoon kan ook worden afgebroken en wel door de stof 3-alpha-hydroxysterood dehydrogenase. Bindt het DHT-hormoon zich echter aan een andere stof (de androgeen-receptor) dan veroorzaakt dit proces uiteindelijk het afsterven van het haarwortelzakje waardoor er geen haren meer uit zullen groeien.
Doet dit proces zich bij veel haarwortelzakjes voor, dan wordt de haardos steeds dunner en zal uiteindelijk kaalheid optreden.
De verschillen in de mate waarin alopecia  drogenetica optreedt, worden onder andere verklaard door individuele verschillen in gehaltes aan:

• 5-alpha-reductase,
• de afbrekende stof (3-alpha-hydroxysteroïd dehydrogenase).
• de androgeen-receptor waaraan het DHT zich bindt.
Bij deze verschillen speelt een aantal factoren een rol, zoals erfelijkheid, leeftijd en ras.

2.1. De invloed van erfelijkheid
Duidelijk is inmiddels geworden dat het overerven van de klassieke mannelijke kaalheid zowel langs de vrouwelijke als langs de mannelijke lijn loopt. Een tijd lang is zelfs gedacht dat met name de vrouwelijke lijn van belang was. Wanneer alopecia androgenetica in de familie voorkomt, is de kans dat je er ook mee te maken krijgt groter dan wanneer het niet voorkomt.

2.2. Andere beïnvloedende factoren
Het optreden van de klassieke vorm van mannelijke kaalheid kan niet alleen worden toegeschreven aan erfelijkheidsfactoren.
Vastgesteld is dat de kalende hoofdhuid een verminderde bloedtoevoer heeft.
Of dit de oorzaak is van de haaruitval (de kip) of juist het gevolg is van het feit dat er geen haarwortelzakjes meer zijn (het ei) is niet duidelijk.
In het algemeen heeft deze vorm van kaalheid geen relatie met een ziekte of afwijking van het individu.

3. Hoe is klassieke mannelijke kaalheid te herkennen?
De klassieke mannelijke kaalheid openbaart zich vanzelfsprekend door een verhoogd verlies van hoofdharen.
Normaal gesproken groeit een haar op het hoofd gedurende een periode van gemiddeld 2 tot 6 jaar (groeiperiode), daarna heeft het haar een rustperiode waarin het niet groeit van 2 tot 4 maanden, en vervolgens valt het haar uit. Een nieuwe haar begint dan op die plaats te groeien, etc.
De haren op het hoofd bevinden zich in verschillende fasen (groeifase, rustfase en uitvalfase) en dus vallen iedere dag wel haren uit.
Dit zijn er circa 100 per dag. Maar, wanneer iemand meer dan 100 haren per dag verliest, betekent dit nog niet dat er sprake is van klassieke mannelijke kaalheid.
Een tijdelijk verhoogd verlies van hoofdharen kan bijvoorbeeld ook ontstaan nadat een (eiwit-beperkt) dieet is gevolgd. Hierna is zowel voor mannen als voor vrouwen aangegeven wanneer sprake kan zijn van klassieke mannelijke kaalheid.

3.1. Bij mannen
Zoals eerder vermeld, is de klassieke mannelijke kaalheid een proces dat zich bij vrijwel iedereen voor zal doen. Artsen maken wel onderscheid in vroege (voor het dertigste levensjaar) en later (vanaf circa het vijftigste levensjaar) alopecia androgenetica.
Artsen stellen hun diagnose aan de hand van onderstaande tekenen:
1. het patroon van haaruitval (zie ook onderstaande figuren)
2. de haarwortelzakjes verminderen enigszins in grootte
3. de duur van de groeifase neemt af
4. het aantal haren dat in de uitvalfase is neemt toe
5. de haardiameter neemt af
6. de gewone haren worden in toenemende mate vervangen door donsachtig haar.
Voor de persoon zelf is een vermindering van de haardichtheid (aantal haren per vierkante centimeter) op de kruin of bij de inhammen de duidelijkste aanwijzing voor de aanwezigheid van klassieke mannelijke kaalheid.
Er zijn verschillende patronen van kaalheid die het verloop van de haaruitval aangeven.

Zie ook figuur 1. Deze is gebaseerd op de classificatie van Hamilton/Norwood.

 

Zoals in deze clasificatie te zien is, blijft bij mannen altijd een hoefijzervormige rand (kransje) haar over aan de zijkant en achterkant van de schedel.
Dit komt omdat de haren op deze plaatsen ongevoelig zijn voor het hormoon DHT, dat op zijn beurt een zeer belangrijke rol speelt bij het optreden van haaruitval.
Bij haartransplantaties wordt van dit fenomeen dankbaar gebruik gemaakt.

3.2 Bij vrouwen
Vrouwen hebben van nature naast vrouwelijke (oestrogenen), ook mannelijke hormonen (androgenen).
In het algemeen is echter de hoeveelheid lichaamseigen mannelijke hormonen in de periode voor de menopauze te laag om zichtbare verschijnselen van alopecia androgenetica te veroorzaken.
Daarbij komt dat oestrogenen de levensduur van het haar verlengen en dus de hoeveelheid haar vergroten. Na de menopauze neemt de hoeveelheid vrouwelijke hormonen (oestrogenen) bij vrouwen echter sterk af, waardoor zij verhoudingsgewijs meer mannelijke hormonen hebben en het proces van alopecia androgenetica wordt versneld.

Bij vrouwen met een erfelijk bepaalde aanleg voor alopecia androgenetica kan een verhoogde productie van mannelijke hormonen (androgenen) of inname van androgeenachtige stoffen (bijv. sommige anticonceptiepillen) aanleiding zijn tot verhoogde haaruitval.
Dit gaat soms gepaard met een vettere huid als gevolg van een verhoogde talgproductie en met de ontwikkeling van meer spiermassa.
Bij vrouwen treedt de kaalheid met name op aan de bovenzijde van de schedel. De voorste haargrens blijft intact. Zie onderstaande tekening classificatie van Ludwig.

b4. Is klassieke mannelijke kaalheid te behandelen?
Alopecia androgenetica is een natuurlijk, continu en persoonsgebonden proces. Of en hoe men de verschijnselen hiervan wil bestrijden, is afhankelijk van de mate waarin de kaalheid optreed, de leeftijd en de psychische belasting die men hiervan ervaart.
Afhankelijk van de persoonlijke voorkeur bestaan er verschillende methoden om de klassieke mannelijke
kaalheid te behandelen, gericht op:
1. het voorkomen van een verdere toename van kaalheid
2. het bestrijden van reeds opgetreden kaalheid
3. het camoufleren van reeds opgetreden kaalheid.
Deze mogelijkheden kunnen ook worden gecombineerd.

4.1. Voorkomen van een verdere toename van kaalheid
Er zijn een aantal middelen op de markt die gericht zijn op het voorkomen van een verdere toename van kaalheid.
Zij werken op basis van twee principes:
- stimulering van het haarwortelzakje zodat er weer haargroei optreedt
- verlenging van de haargroeicyclus door remming van DHT-productie in de  haarwortelzakjes.

4.2. Bestrijden van reeds opgetreden kaalheid
Medicamenten op basis van minoxidil kunnen haargroei tot gevolg hebben. Ook met haartransplantatie bestaat de mogelijkheid om bij een verminderde beharing of een kale huid blijvend haargroei te ontwikkelen. Het principe van haartransplantaties is dat het getransplanteerde haarwortelzakje zich net zo gedraagt als op de plaats van herkomst (meestal de hoofdhuid aan de achterzijde van de schedel). Haarwortelzakjes die van de laatst overgebleven hoefijzervormige rand van haar afkomstig zijn (zie ook 3.1) zullen op de nieuwe plaats opnieuw haar gaan vormen.

4.3. Camouflage van de reeds opgetreden kaalheid
Afhankelijk van het stadium waarin de alopecia androgenetica zich bevindt, staan een aantal camouflagetechnieken ter beschikking.
De coupe (vorm en lengte) van het haar en de kleur kunnen mede bepalen hoe erg een kale plek opvalt.
Vraag uw kapper om advies.
Daarnaast kan het haar geheel of gedeeltelijk worden vervangen. Dit is een techniek waarbij strengen (kunst-)haar aan de nog aanwezige hoofdharen worden bevestigd.
Ook haarprotheses kunnen uitkomst bieden.

5. Adviezen die de kapper kan geven
Wanneer een klant last heeft van overmatige haaruitval, leidend tot kale inhammen, kale plekken of tot een dunne doorschijnende haardos, wil deze graag weten wat de oorzaak is van het haarverlies.
Om de klant goed te woord te staan en de juiste adviezen te geven, moet de kapper eerst een en ander onderkennen.
Daarna zijn adviezen en tips te geven over de juiste (kappers)behandeling.

Diagnose bij mannelijke klanten
Wanneer een man in de kapsalon komt, is het voor de kapper vaak mogelijk om vast te stellen of de klant last heeft van de klassieke vorm van mannelijke kaalheid.
Hieronder is aangegeven op welke wijze dat is vast te stellen.
• de klant heeft beginnende of gevorderde kale plekken aan de inhammen of op de kruin.
• de leeftijd van de man speelt in principe geen rol bij het ontstaan van de klassieke mannelijke kaalheid.
Vanaf de puberteit kunnen mannen hier last van krijgen, hoewel de gevolgen nog niet direct zichtbaar hoeven te zijn.
Zie de classificatie van Hamilton/Norwood. (3.1)

Uit een gesprek blijkt het volgende:
• de kaalheid komt erfelijk in de familie voor.
De vader en eventuele broers van de klant hebben er last van.
Dit kan ook gelden voor één van of voor beide opa’s ongeacht of hij van vaderskant of van moederskant is. de klant geeft soms aan verrast te zijn door het dunner wordende haar, omdat het voorheen in zo’n goede conditie was.
De kwaliteit was uitstekend en het haar had een hoge groeisnelheid.

Behandeling in de kapsalon
Wanneer de klassieke mannelijke kaalheid zich nog in de beginfase bevindt, is het aan te raden dunne plekken te camoufleren.
Het haar kan extra volume krijgen door middel van een permanent of door het haar te föhnen.
Ook kan de kale kruin worden gecamoufleerd met een gedeeltelijk haarwerk.
Wanneer grote gedeeltes op het hoofd kaal zijn, kan de kapper juist een korte coupe aanraden.
Wanneer het haar wordt geverfd in een lichte kleur, wordt het contrast met de kleur van de hoofdhuid minder en vallen plekken met een dunne haardos wat minder op.

Overige adviezen en tips
• Het is aan te raden de haren dagelijks te wassen en te föhnen.
Hierdoor wordt extra volume gegeven aan het kapsel waardoor kale plekken minder opvallen.
• Vanzelfsprekend kan worden aangeraden contact op te nemen met een huisarts of dermatoloog.
• De kaalheid kan worden gecamoufleerd met een haarwerk.
• De klant kan worden geadviseerd minoxidil te gebruiken.
Dit is een lotion die niet alleen de overmatige haaruitval kan stoppen maar ook weer haargroei kan geven.
Deze lotion is in Nederland geregistreerd en is vrij verkrijgbaar bij drogist of apotheek.
• Een andere oplossing is om een haartransplantatie toe te passen.
Hierbij worden haren van de achterzijde van het hoofd verplaatst naar de bovenzijde of naar de voorkant.
• De kapper vervult een belangrijke rol in het geven van goede en betrouwbare adressen waar een haarwerk kan worden aangemeten of een haartransplantatie kan worden uitgevoerd.

Diagnose bij vrouwelijke klanten:
Ook bij vrouwelijke klanten kan worden vastgesteld of er sprake is van de klassieke mannelijke kaalheid.
Te zien is dat:
• de klant een dunnere haardos krijgt met name bovenop het hoofd. Vooral bij vrouwen met donker haar, men ziet zelfs de hoofdhuid er door heen schijnen.
De voorste haarlokken blijven aanwezig. Er is dus geen sprake van kale inhammen of van een kale kruin.
Zie de classificatie van Ludwig.
Uit een gesprek kan blijken dat:
• de klant de menopauze reeds achter de rug heeft.
• de vrouwelijke klant is gestopt met de anti-conceptiepil of een operatie heeft gehad aan de eierstokken.
• de erfelijke kaalheid in de familie, ook bij de mannen, voorkomt.

Behandeling in de kapsalon
Wanneer de kaalheid bij de vrouwelijke klant nog in een beginnend stadium verkeert, zijn de volgende kappersbehandelingen mogelijk:
• het permanenten of op een andere wijze omvormen van het haar waardoor extra volume wordt gecreëerd. Een krul kan de kale plek vaak beter camoufleren.
• het verven van het haar in een lichte kleur zodat het contrast met de hoofdhuid het minste opvalt.
• Wanneer de klassieke mannelijke kaalheid in een vergevorderd stadium verkeert, is het niet meer aan te raden om de haren te permanenten. De haren zijn dan erg dun, bros en poreus en zouden snel kunnen afbreken wanneer er permanentvloeistof wordt gebruikt.

Overige adviezen en tips
• Het is de vrouwelijke klant aan te raden de haren dagelijks te wassen en te föhnen. Hierdoor wordt extra volume gegeven aan het kapsel waardoor het minder opvalt dat de haardos dun is.
• De kaalheid kan worden gecamoufleerd met een haarwerk.
Meestal is het mogelijk een haarwerk aan te meten waarbij de eigen haren worden aangevuld met de haren van het haarwerk.
Doordat de voorste haarlokken aanwezig zijn, zal het haarwerk onzichtbaar bevestigd kunnen worden.
• Een haartransplantatie is ook bij vrouwen toe te passen.
Soms is het donorgebied bij vrouwen echter aangetast door de erfelijke vorm van haaruitval en is er niet voldoende donorhaar beschikbaar.
• De kapper vervult een belangrijke rol kunnen vervullen in het geven van goede en betrouwbare adressen waar een haarwerk kan worden aangemeten of een aartransplantatie kan worden uitgevoerd.
• Vanzelfsprekend kan de klant worden aangeraden om contact op te nemen met een huisarts of dermatoloog.
Soms kan de arts een behandeling voorschrijven met anti-mannelijke hormonen.
• Ook vrouwelijke klanten kunnen baat hebben bij het gebruik van minoxidil.

6. Wist u dat ...
• Ook chimpansees last kunnen hebben van klassieke mannelijke kaalheid?
• Volwassen mannen zonder baardgroei meestal niet kaal worden?
• Er monniken zijn die hun hoofd kaal scheren als teken van kuisheid?
• Haarverzorgingsproducten geen klassieke mannelijke kaalheid kunnen veroorzaken?
• Voedingssupplementen klassieke mannelijke kaalheid niet kunnen voorkomen?
• Het een fabel is dat de dikte van de hoofdhuid een rol speelt bij de aanleg voor klassieke mannelijke kaalheid?
• Het een fabel is dat kalende mannen een grotere spier- en botmassa hebben en een hogere potentie dan niet kalende mannen?

Stichting HAARcentrum
De Stichting HAARcentrum stelt zich tot doel objectieve en onafhankelijke informatie te verstrekken over haar en haarverzorging.
Het woord HAAR in HAARcentrum staat voor Haar, Analyse, Advies en Research.
Om te garanderen dat de ontwikkelde kennis daadwerkelijk onafhankelijk is, wordt binnen het HAARcentrum de kennis gebundeld van vele deskundigen en indien nodig onderzoek verricht.
De informatie in hoofdstuk 5 is tot stand gekomen in een samenwerkingsverband tussen de Stichting HAARcentrum en de ANKO. Speciale dank gaat hierbij uit naar Nico Craft voor zijn enorme inzet en betrokkenheid in deze.
Voor meer informatie kunt u terecht op de website : www.haarcentrum.nl.